Descubrindo a Vía Künig

Mariña Patrimonio realizou a última saída previa ao verán para coñecer o patrimonio de Galicia e en particular da nosa provincia. Nesta ocasión, tivemos a oportunidade de facer un percorrido por diferentes puntos da Via Künig, o camiño xacobeo resultante da expedición encabezada polo monxe alemán Hermann Künig, a fíns do século XV, do que saíu unha completa e detallada guía de peregrinación. Trátase dun longo itinerario que parte da actual Suíza atravesando o sur de Francia e entrando na Península por Irún ata Compostela para volver logo a Francia por Burdeos e París ata Aquisgram, concordando parcialmente con outros camiños pero sempre optando por salvar mellor as dificultades topográficas. O tramo galego desta vía entra por Pedrafita e continúa por As Nogais, Becerreá, Baralla, o Corgo e Lugo onde conecta co Camiño Primitivo. Neste percorrido, tivemos a sorte de ser guiados polos historiadores Javier Gómez Vila e Daniel Vázquez Vila, presidente e vicepresidente da Asociación Via Künig, aos que lles queremos amosar a nosa gratitude.

O noso percorrido comezou en Becerreá, onde nos achegamos á Ponte de Cruzul, recentemente declarada BIC e construída no século XVIII formando parte do Camiño Real a Galicia dentro da rede radial promovida polo rei Carlos III. Este camiño seguía a Vía XIX do itinerario de Antonino, entre Asturica Augusta (Astorga) e Lucus Augusti (Lugo), seguida tamén por Künig, como mellor opción de acceso para salvar os desniveis do territorio.

No mesmo concello de Becerreá, xa próximo ao de Baralla, visitamos a igrexa e restos do mosteiro de Penamaior, que constitúe o principal complexo monacal deste tramo galego da vía. Trátase dun singular e monumental templo románico de fins do século XII, que actualmente presenta un bo estado de conservación logo da restauración acometida como consecuencia de ser declarado BIC, hai xa uns vinte anos. Penamaior constituía un importante apoio aos peregrinos, aos que lles ofrecía alimentación e hospitalidade.

A via continúa xa de xeito máis plácido polo concello de O Corgo, aproveitando esa vella calzada romana que deixou restos de miliarios en diferentes lugares. O grupo realizou un pequeno paseo deste tramo entre a parroquia de Pedrafita e a de Arxemil cruzando a Ponte dos Galiñeiros, unha fermosa estrutura dun só arco, que actualmente está pechada ao tráfico á espera de reparar a profunda greta que presenta como consecuencia do paso de vehículos pesados.

Logo dun opíparo xantar no Bar Playa, rematamos as visitas da Via Künig. Completamos a tarde con dúas visitas na contorna de Lugo. Achegámonos primeiro á Igrexa de Santalla de Esperante, pechada ao público logo das intervencións arqueolóxicas recentes que deron lugar ao descubrimento, na súa ábsida, dun tríforo prerrománico, similar aos que podemos atopar en diversos templos asturianos. Puidemos tamén apreciar os dous grandes arcos cegos nos dous costados do templo.Os arcos parecen indicar que inicialmente esta igrexa posuía unha planta de cruz grega. A singularidade desta igrexiña complétase cos restos atopados dunha antiga construción romana que semella teren aparecido nas catas arqueolóxicas realizadas.

Finalmente, xa de volta á Mariña, fixemos unha visita que había tempo tiñamos interese en realizar: a Torre de Caldaloba, o que queda do antigo Castelo de Vilaxoán, vinculado á familia de Pardo de Cela. Segundo a tradición histórica máis estendida, nesta fortaleza Constanza de Castro, filla do mariscal, e o seu marido, Fernán Ares de Saavedra, resistiron o asedio das tropas enviadas polos Reis Católicos.

A fortaleza érguese sobre o antigo castro do Coto do Mato, nun emprazamento de grande valor defensivo, reforzado por un complexo sistema de fosos que aínda hoxe se percibe no terreo. O estado actual deste Ben de Interese Cultural é de auténtica ruína, cunha deterioración que se pode cualificar de alarmante.

O que resulta evidente é a urxencia de desbloquear o conflito institucional aberto arredor da titularidade e da xestión do ben. Mentres tanto, a Torre de Caldaloba segue deteriorándose. A responsabilidade directa de conservación corresponde ás administracións titulares ou propietarias, pero a Consellaría de Cultura, como administración competente en materia de patrimonio cultural, non pode permanecer allea ao risco de derrubo dun BIC e dispón de instrumentos legais para requirir actuacións, coordinalas ou mesmo actuar subsidiariamente, se quen ten a obriga directa de conservación non garante a protección do ben.

FOTOS: https://photos.app.goo.gl/FuhLgVCEehGnZfQBA

 

 

 

Dous días de viaxe cultural por Sober, Allariz, Armeá e San Pedro de Rocas

 

Mariña Patrimonio estreou este ano formato de dous dias para viaxes culturais. Nesta ocasión, tivo como principal obxectivo coñecer o Conxunto Histórico de Armeá, no concello de Allariz, onde pernoctou o grupo.

De camiño á vila ourensá fixemos parada en Sober, para visitar a Rectoral de Gundivós, onde o oleiro Elías González desenvolve un interesante proxecto de artesanía e antropoloxía, que merece os nosos parabéns e recomendamos visitar. Elías, logo de mercar e restaurar con moi bo criterio o edificio ruinoso da Rectoral da parroquia, no que reside coa súa familia, traballa producindo a olaría tradicional de Gundivós, que nas súas demostracións deixa ver mentres explica, con moi boas dotes comunicativas, aspectos antropolóxicos do oficio de oleiro e da vida tradicional do lugar.

No mesmo concello achegámonos de seguido a Proendos, onde Alfonso Campos, activista cultural da asociación Colado do Vento, nos guiou para coñecer os traballos arquelóxicos realizados ata agora neste inmenso xacemento romano. En Proendos, consérvase unha construción moi singular: unha horrea romana. Esta estrutura axúdanos a entender que estamos ante unha importantísima vilae agraria romana. As prospeccións xeofísicas realizadas ata o momento indican que baixo o terreo existe un amplo complexo arqueolóxico, que irá saíndo á luz a medida que avancen as escavacións.

A continuación, visitamos tamén a igrexa parroquial, co seu fermoso presbiterio románico con elementos romanos reaproveitados. Agradecemos a Alfonso Campos que quixera compartir connosco o inxente e diverso coñecemento que tan ben comunica.

Logo de chegar a Allariz, dedicamos o resto da tarde a visitar o seu Festival Internacional de Xardíns, un espazo que contribúe a reforzar o atractivo desta vila, modélica polo seu xeito de integrar o aproveitamento turístico e cultural.

Tamén puidemos perdernos polos seus recunchos, achegarnos aos seus comercios e gozar da súa coidada oferta hostaleira.

O domingo adicamos toda a mañá ao principal motivo da viaxe: o conxunto histórico de Armeá e Santa Mariña de Augas Santas. Nesta visita tivemos o privilexio de ser guiados por unha das persoas que máis e mellor coñece este lugar, José Ramón Seara. Un lugar que concentra un espazo arqueolóxico relevante, a cibdá romanizada de Armeá, un dos grandes castros de Galicia, que igual que outros moitos, foi cristianizado cun relato mitolóxico que prendeu profundamente na memoria popular e deu pé á construción sobre a sauna castrexa, coñecida como Forno da Santa, dunha cripta medieval no espazo subterráneo dun templo inacabado, a basílica da Ascensión. Nesta basílica o relato mítico sitúa o martirio e milagre da salvación de Santa Mariña. A posterior decapitación da Santa no relato a poucos centos de metros deu lugar ás fontes, aldea e igrexa de Augas Santas, un espazo de arquitectura popular e eclesiástica de primeira orde, ao converterse o inicial cenobio altomedieval en espléndido templo románico e pazo episcopal de verán dos bispos de Ourense. Un marabilloso exemplo de como un relato mítico-relixioso sacraliza os restos dun gran asentamento castrexo-romano, e serve para construír un dos grandes templos románicos galegos. Sen dúbida, un dos lugares máis máxicos de Galicia.

Queremos agradecer a José Ramón Seara, profesor da Uvigo, e presidente da Asociación de Santa Mariña de Augas Santas, que quixera actuar como anfitrión nesta visita e que nos transmitira unha explicación completa deste lugar con tanta paixón coma rigor.

A viaxe completouse de volta cunha visita ao Mosteiro de San Pedro de Rocas, en Esgos, outro dos lugares máis singulares de Galicia, por albergar nun espazo natural fermosísimo, o mellor exemplo de igrexa rupestre do país, que está completado por un interesante centro de interpretación do mosteiro e dos oficios populares da comarca ribeirá.

A experiencia desta viaxe foi moi positiva, o que nos anima a consolidar este formato que permite aproveitar máis e mellor os nosos desprazamentos.

+ FOTOS: https://photos.app.goo.gl/t9n5jyeodB8Tzpxy6