CULTURA NON AUTORIZA NOVAS PLANTACIÓNS DE EUCALIPTO NO CASTRO DAS ENGROBIAS GRAZAS Á DENUNCIA DE ADEGA E MARIÑAPATRIMONIO

O Servizo de Patrimonio da Consellaría de Cultura vén de informar a ADEGA e a Mariñapatrimonio das accións levadas a cabo en relación coa denuncia presentada por ambas asociacións no mes de outubro sobre danos no castro das Engrobias.

Estas denuncias foron efectuadas ao comprobar que se tiña talado o monte de eucalipto e que a posterior repoboación destruiría o xacemento protexido pola lei.

O Servizo de Patrimonio confírmanos que os cortes eran ilegais, por non contaren coa preceptiva autorización da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, e comunícanos que esta resolve non autorizar novas plantacións de eucalipto nas parcelas que ocupan o xacemento.

Estas resolucións, sen dúbida, constitúen unha boa noticia ao garantir que a industria do eucalipto non destrúa este ben patrimonial. A  industria madereira é na actualidade o maior inimigo do noso patrimonio arqueolóxico sendo responsables de decenas de agresións a diferentes tipos de xacementos. A inmensa maioría destas agresións non se chegan a denunciar nin mesmo a coñecer porque é moi difícil saber o que sucede no monte.

ADEGA  e Mariñapatrimonio agradecen aos veciños de Foz que controlaron e avisaron sobre o que estaba sucedendo no castro das Engrobias evitando así a destrución dunha das xoias coas que conta a parroquia de San Martiño de Mondoñedo.

Recoñocemos, tamén, o interese e o labor realizado polo alcalde de Foz que contribuirá, sen dúbida, a preservar este importante castro.

Enlaces Fotos: https://picasaweb.google.com/101936272298621785797/CastrosEngrobiasSanMartinoFozLugo

Novas talas de eucalipto, afectan un castro protexido.

ADEGA e Mariñaptrimonio insta ao Servizo de Patrimonio para que actúen con dilixencia e eviten que a repoboación e a utilización de maquinaria pesada causen novos danos neste ben patrimonial

ADEGA e Mariñapatrimonio denunciaron  perante o Servizo de Patrimonio da Xunta os posibles danos ocasionados pola tala do monte de eucaliptos nos  Castros ou Engrobias parroquia de San Martiño- concello de Foz (Lugo)

Para esta tala utilizouse maquinaria pesada sobre o xacemento e  efectuáronse remocións de terra nun sector do parapeto, accións que  puideron afectar o xacemento, protexido pola lei de Patrimonio.

  

A día de hoxe non se teñen feito labores de repoboación sobre o xacemento que, como é sabido, utilizarían maquinaria pesada e efectuaríanse remocións de terra  que provocarían a destrución do xacemento,

ADEGA e Mariñapatrimonio instamos ao Servizo de Patrimonio para que actúen con dilixencia e, conforme contempla  a Lei de Patrimonio,  eviten que a repoboación e a utilización de maquinaria pesada causen danos neste ben patrimonial.

ADEGA e Mariñaptrimonio lamentamos unha vez máis estas agresións ao noso patrimonio e, asemade, lamentamos os prexuízos que ocasionan aos propietarios a falta dunha política axeitada que garanta a protección e conservación do patrimonio cultural.     

EnlaceFotos: https://picasaweb.google.com/101936272298621785797/CastrosEngrobiasSanMartinoFozLugo

Mariñapatrimonio denuncia perante o SEPRONA o espolio de varios xacementos arqueolóxicos na Mariña.

 O castro do Carreiro con muíño

 O castro do Carreiro sen muíño

O castro do Carreiro, o castro de Fazouro, o xacemento da Pampillosa e o de Estabañón afectados por delincuentes cazatesouros.

O pasado marzo Mariñapatrimonio daba a coñecer a existencia dun importante castro costeiro no lugar do Carreiro en Foz. Entre os numerosos restos arqueolóxicos visibles nos cantís, destacaban muros das cabanas e unha roda de muíño, desaparecida recentemente, tal e como detectou un veciño de Foz que contactou con Mariñapatrimonio.

O 25 de maio o Parlamento aproba nunha sesión da Comisión de Educación e Cultura unha iniciativa da deputada Emma Álvarez, encamiñada á protección, estudo e sinalización do xacemento arqueolóxico do Carreiro, polo que a retirada do muíño deberían realizala os técnicos da Dirección Xeral de Patrimonio, pero lamentablemente actuaron antes os espoliadores que a Xunta, responsable da conservación e protección do patrimonio tal e como recolle a lei.

A destrucción do Patrimonio non se debe unicamente aos delincuentes cazatesouros, senón que ás veces unha práctica tan inocente como é a pesca con cana dende os cantís pode afectar a un xacemento cando os pescadores, por descoñecemento, desmontan e destrúen os muros das cabanas do castro para coller boas pedras que termen das canas.

Dende que soubemos da existencia do castro do Carreiro, hai uns cinco meses, comprobamos que estas prácticas están a mermar notablemente as estruturas do xacemento.

 Mariñapatrimonio visitou outros xacementos da zona e comprobou que no castro de Fazouro (Foz),  un dos máis emblemáticos da Mariña e sobre o que se están levando a cabo os trámites para ser declarado BIC, o que supón a máxima protección para un Ben Patrimonial, as pedras dos muros tamén están sendo aproveitadas polos pescadores e aprécianse claramente as escavacións dos espoliadores.

Por outro lado, no xacemento romano da Pampillosa (Foz) é máis visible a acción dos furtivos que deixaron fragmentos de tégula apilados no lugar que escavaron , posiblemente por consideralos de menor interese.

Por último, o extraordinario xacemento de Estabañón (Viveiro), atópase nun estado de abandono lamentable despois de que o proxecto multimillonario de Costas non fose adiante e a súa intervención  só servise para deteriorar o xacemento e facilitarlles o labor aos espoliadores, que continúan pola súa conta facendo escavacións. 

 Escavación ilegal no xacemento de Estabañón

 

 

Detalle  coas pegadas das ferramentas utilizadas 

Estes feitos, que consideramos especialmente graves e que poden ser constitutivos dun delito de danos ao Patrimonio cultural de Galiza, foron denunciados por Mariñapatrimonio perante o SEPRONA co fin de que se practiquen as dilixencias necesarias para o esclarecemento destes feitos

Enlaces Fotos: https://picasaweb.google.com/mr.patrimonio/XacementosAfectadosPorDelincuentesCazatesouros

Día Mundial dos Oceanos

O próximo venres 8 de  xuño, con motivo do Día Mundial dos Oceanos, Mariñapatrimonio, ADEGA, Karrikanta, Pomba do Arco e Sensación Surf Escola sumarémonos á iniciativa de limpeza simultánea de praias que terá lugar en areais de toda Galiza. No noso caso a praia elixida é a de Area Brava, tamén coñecida como a dos Alemáns (Cangas- Foz).

Quen desexe colaborar nesta actividade pode achegarse á citada praia a partir das 14:00; para máis información contactar con Miguel Vizoso no teléfono: 619553236

O TÚMULO DA COVA DE OURO E O PETRÓGLIFO RETICULADO DE LANGOIRA, DOUS NOVOS XACEMENTOS ARQUEOLÓXICOS DA MARIÑA

A asociación Mariñapatrimonio informou ao Servizo de Patrimonio da Consellería de Cultura sobre a existencia de dous bens patrimoniais: unha mámoa que se atopa no lugar de Moreiras, parroquia de San Román ( O vicedo- Lugo), coñecida  co nome de A Cova de Ouro e un petróglifo dos denominados reticulados que apareceu no lugar de Langoira, parroquia de Castelo (Cervo- Lugo).

Estes dous bens patrimoniais foron incluídos polo citado Servizo de Patrimonio no inventario de xacementos arqueolóxicos da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural  coas claves GA27064019 e GA270130 respectivamente.

Segundo os  expertos, os petróglifos reticulados son dos máis antigos de Galiza, coñécense poucas rochas con este tipo tipo de gravuras e concéntranse case exclusivamente na provincia de Pontevedra.

 

O túmulo da Cova de Ouro probablemente  deba o  seu nome ao feito de que o ouro frecuentemente  formaba parte do enxoval funerario enterrado  nas mámoas.

Estes  dous novos achados súmanse á lista de xacementos arqueolóxicos  da Mariña, amosando  a riqueza patrimonial da comarca.

Fotos: https://picasaweb.google.com/mr.patrimonio/PetroglifoReticuladosDeLangoira

Roteiro polos castros costeiros de Foz e Presentación do libro Herdeiros á forza dos autores Manuel Gago e Xurxo Ayán

ACTO ORGANIZADO POLAS ASOCIACIÓNS:

A POMBA DO ARCO E MARIÑAPATRIMONIO.

28 de abril na praza do porto de Foz,inicio do roteiro polos castros costeiros de Foz ás 16:00  e presentación do libro Herdeiros á forza dos autores Manuel Gago e Xurxo Ayán ás 19:00 na Casa de Cultura.

As Asociacións culturais A Pomba do Arco e MariñaPatrimonio queren invitar ao público en xeral a participar  nun roteiro polos castros marítimos do concello de Foz.

Recentemente a Asociación cultural MariñaPatrimonio descubría restos arqueolóxicos no lugar do Carreiro de Foz. Restos que foron amosados ao servizo de Patrimonio da Consellería de Cultura que recoñeceu a existencia dun asentamento arqueolóxico. Este feito moveu á Asociación A Pomba do Arco, en unión con Mariña Patrimonio, a organizar un acto no que se poña en valor o noso patrimonio, en concreto os castros marítimos do concello de Foz, organizando para iso un roteiro polos citados castros.

O acto terá comezo o día 28 de abril, sábado, ás 16:00 na praza do porto de Foz, no que un autobús recollerá a todos os que queiran participar, para levalos polo citado roteiro.

                                                    O Carreiro de Foz

Comezará a visita no xacemento arqueolóxico do Carreiro de Foz, onde se nos amosarán os restos que alí apareceron. Continuará polo Cu do Castro, na praia de Llas, e polo castro de Fazouro, no que se nos vai falar da súa estrutura e das relacións sociais do mundo castrexo. Explicación que levarán a cabo Manuel Gago e Xurxo Ayán. Continuaremos coa visita a outro castro da parroquia de Nois e rematarémola no Pico da Lebre, no que se nos amosarán os restos da fortaleza que alí existira.

O roteiro rematará na Casa da Cultura do Concello de Foz, na que ás 19:00  Manuel Gago e Xurxo Ayán comezarán a presentación do seu derradeiro libro Herdeiros pola forza, un achegamento á situación actual do patrimonio arqueolóxico e cultural galego.

Os asistentes poderán mercar o libro, se o desexan,  no propio acto e pedirlle aos autores que o asinen.

Agardamos que todo aquel que queira pasar un sábado dunha maneira distinta e ao tempo aprender sobre a nosa historia e sobre o noso pasado que se acheguen este sábado 28 ao porto de Foz e a Casa da Cultura.

                                         Trailer do libro

ADEGA E MARIÑAPATRIMONIO EVITAN DANOS NUN XACEMENTO ARQUEOLÓXICO CATALOGADO.

Un erro dos técnicos que catalogaron o castro de O Redondo déixano sen a protección legal que ampara este tipo de bens.

O 27 de febreiro de 2012 ADEGA e Mariñapatrimonio denunciamos perante o Servizo de Patrimonio Cultural da Consellería de Cultura e o SEPRONA unha tala de eucaliptos que podía afectar o xacemento arqueolóxico de O Redondo, no lugar de Tarroeira, concello do Vicedo (Lugo). Este castro, catalogado dende o 2001, está protexido por lei para evitar o seu deterioro ou destrución, e calquera intervención nel debe ser autorizada pola Consellería de Cultura.

O 29 de febreiro os técnicos da Xunta realizaron unha inspección neste castro e constataron que, efectivamente, dentro das súas estruturas defensivas se estaba a realizar a tala denunciada, sen a preceptiva autorización. Comprobaron, ademais, que o “castro está mal situado”, o cal non quere dicir que os castrexos no seu momento levantaran o seu poboado nun lugar pouco axeitado, senón que os técnicos que o catalogaron situárono nun lugar equivocado. Deste xeito, estívose protexendo un xacemento inexistente ao tempo que se deixaba sen protección o castro de O Redondo.

Este novo caso de tala sobre un xacemento arqueolóxico e o erro na súa ubicación, confirman a ineficacia dos poderes públicos e a súa incapacidade para frear a continua agresión do noso patrimonio.

O Redondo é un impoñente castro de forma oval cuxos eixos miden 250m por 140m, dimensións pouco habituais nos castros da Mariña. Resalta especialmente o seu sistema defensivo, que consta dun enorme foxo de 25m de ancho e un potente parapeto de máis de 260m de largo e máis de 5m de alto. Conta, ademais, cun envexable estado de conservación. Sen dúbida, O Redondo é outra das xoias arqueolóxicas da Mariña que todos os interesados pola arqueoloxía deberían coñecer.

EnlaceFotos: https://picasaweb.google.com/mr.patrimonio/CastroDeORedondo

O xacemento de O Carreiro- Marzán (Foz) é un castro.

A consellería de Cultura equivócase ao asegurar que o xacemento de O Carreiro non é un castro e que non hai evidencias dunha explotación mineira.

O 22 de marzo Mariñapatrimonio deu a coñecer a existencia dun dos castros costeiros máis grandes da Mariña luguesa, o castro de O carreiro – Foz (Lugo).

Na noticia, amplamente difundida polos medios de comunicación, Mariñapatrimonio informaba de que a Xunta tiña inventariado o xacemento, aínda que non especificaba o período histórico nin o tipo de xacemento.

Dende a nosa asociación sostiñamos que había indicios suficientes para consideralo un castro costeiro e aportabamos as fotografías como proba visible do que afirmabamos. Asimesmo, difundimos fotos aéreas do 56 onde se ven claramente as estruturas defensivas que noutrora protexían o castro de O Carreiro; sinalabamos tamén a destrución da maior parte das defensas ao facer a estrada Llas-Rapadoira e a conservación dunha parte dos foxos cavados na rocha.

Á vista das declaracións da Consellería de Cultura recollidas nun xornal publicado o 23 de marzo, e das que destacamos os seguintes fragmentos:

Patrimonio registra en Foz un yacimiento arqueológico pero dice que no es un castro

determinaron que no es un asentamiento fortificado tipo castro en base a la inspección «polo tipo de estrutura, materiais atopados e a ausencia de estruturas defensivas evidentes en superficie».

Desde la Consellería de Cultura puntualizaron ayer que los técnicos no probaron la existencia de un foso en la zona oeste ni la de una explotación minera.

Mariñapatrimonio quere reafírmarse no dito o 22 de marzo: o xacemento de O Carreiro é o segundo castro costeiro máis grande da Mariña, e ademais, grazas á aportación de dous veciños de Foz, queremos achegar novos datos e fotografías que demostran a existencia das estruturas defensivas e da explotación mineira.

No seguinte texto recollése a descrición que fai dos castros de Foz o historiador José Villamil Y Castro no seu libro Los castros y mámoas de Galicia (1876):

1. Al extremo occidental de la extensa playa de Marzán y al O. tambien de la desembocadura del Masma, se encuentra el terreno llamado Prados do cu do castro, situado en una lengüeta de terreno alto y de unos 70 metros de ancho, que se adelanta hácia el mar entre la dicha playa y la caleta de Lagoa. Esta lengüeta está cortada por un foso abierto en la roca y acompañado de un parapeto, en donde aparecen tiestos en gran cantidad.

2. Al otro extremo de la misma playa, y á alguna distancia de ella, la lengüeta que separa las caletas de Carreiro y de Ronqueira está igualmente cortada por un profundo foso de ocho metros de ancho, aismismo abierto en la roca, y con su correspondiente parapeto.

3.Entre ambos puntos, y un kilometro tierra adentro, se destaca el llamado castro, reducido hoy á un montecillo coronado de vistosos pinos que lo hacen visible desde muy laraga distancia. Hasta este castro aseguran los naturales que llegaba una galería subterranea, cuya boca se encuentra á la orilla de la mencionada caleta de Ronqueira, y es de forma ogival y abierta en la peña viva; las cuales obras quizás daten de tiempos en que se explotó allí mineral de hierro (de lo que prestán testimonio las escórias que por allí se encuentra), en atención á la analogía que ofrecen con las reconocidas por M. Quiquerez, en el Jura Bernois, compuestas de fosos, horno y excavaciones cilindricas poco profundas, segun refiere M. Le Hon en su conocida obra (5).

Queda claro que o xacemento arqueolóxico de O Carreiro tiña foxos e parapetos; polo tanto, non hai dúbida de que estamos a falar dun castro.

Villamil Y Castro tamén nos fala da actividade metalúrxica e da mina existente no Carreiro. Aportamos as fotografías das bocas da mina e tamén das galerías que apareceron no 2005 a 700m do castro, e que foron estudadas por Patrimonio.

A publicación de Villamil de hai 136 anos e as fotografías da mina, veñen a corroborar a existencia dun dos castros máis extensos e interesantes na Mariña, tal e como dabamos a coñecer a través da nota de prensa do 22 de marzo.

Enlace fotografías da mina: https://picasaweb.google.com/mr.patrimonio/OCarreiroFoz#

Galerías que apareceron no 2005 a 700m do castro

NOVO XACEMENTO ARQUEOLÓXICO NA COSTA LUGUESA

Mariñapatrimonio informa ao Servizo de Patrimonio Cultural dun xacemento costeiro de grandes dimensións no concello de Foz.

O pasado mes de novembro Mariñapatrimonio comunica ao Servizo de Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia sobre a existencia dun novo xacemento arqueolóxico situado a 300m do casco urbano de Foz, no lugar do Carreiro, entre as praias de Llas e a Rapadoira.

Trala súa inspección polos arqueólogos de Patrimonio, foi incluída no Inventario de Xacementos Arqueolóxicos da Dirección Xeral de Patrimonio coa clave GA27019021 e coa denominación Xacemento O Carreiro- Marzán.

O Servizo de Patrimonio non especifica o período histórico nin de que tipo de xacemento se trata. Mariñapatrimonio opina que hai indicios suficientes para consideralo un castro costeiro. A cerámica atopada no lugar, as estruturas que se atopan á vista e a súa morfoloxía gardan unha gran similitude con outros castros costeiros de Foz e da Mariña. O que diferenza este asentamento é a súa complexidade e o seu gran tamaño.

A meirande parte dos castros costeiros aséntanse sobre unha soa península, aínda que se coñecen algúns que ocupan máis terreo e máis dunha península, tales como o de Cangas ( Foz) e o de San Tirso (Xove).

O castro do Carreiro esténdese por catro penínsulas cunha extensión de aproximadamente 6ha, o que o converte nun dos castros costeiros máis grandes da Mariña.

As defensas neste tipo de xacementos, situados no istmo da península, consisten nun sistema de foxos e parapetos que aíllan e protexen o poboado castrexo.

Na península máis ao oeste do asentamento do Carreiro obsérvanse tres foxos picados na rocha, na actualidade recheos e tapiados pola construción do paseo marítimo.

Na península máis ao leste atópase unha finca estreita e alongada cun forte desnivel, que podería ser parte do foxo e parapeto.

Nas fotos aéreas do Voo americano do 56-57 aprécianse estes foxos e os parapetos; hoxe, lamentablemente, case desaparecidos baixo a estrada que vai de Llas á Rapadoira.

Na zona dos cantís pódense ver varios muros das cabanas do castro, muíños e cerámica común de tradición indíxena. Tamén se atopan numerosos fragmentos de cerámica construtiva con armazón vexetal, vinculada con fornos posiblemente de actividade metalúrxica.

Neste castro hai unha mina, disque de ouro, que foi tapada no ano 1994 ao construír o paseo marítimo. A tradición oral cóntanos da existencia dunha cova no Pico do Castro de Foz a un quilómetro do Carreiro. Esta furada tería dúas saídas, unha iría ata o Cu do Castro (castro de Llas) e outra ata O Carreiro.

A estrada Llas- Rapadoira destruíu unha boa parte do sistema defensivo, a construción do paseo marítimo tamén lle afectou negativamente e sobre o xacemento levantáronse catro vivendas unifamiliares; malia todo isto, O Carreiro mantén moitas hectáreas, presumiblemente intactas, que deben ser protexidas porque a protección e unha adecuada xestión do noso patrimonio supón unha riqueza cultural que atrae o turismo e, en consecuencia, reporta beneficios económicos.

EnlaceFotos: https://picasaweb.google.com/mr.patrimonio/OCarreiroFoz#

EXCEPCIONAL SAUNA CASTREXA A PIQUES DO DERRUBE.

Nota de prensa de LugoPatrimonio e MariñaPatrimonio.

A EXCEPCIONAL SAUNA CASTREXA DE CASTAÑOSO A PIQUES DO DERRUBE.

A Fonsagrada , 12 de decembro de 2011.- No extenso concello de A Fonsagrada (Lugo), que conta con numerosos xacementos arqueolóxicos, rexístranse arredor de 70 asentamentos castrexos. Na década dos 80 os sacerdotes D.Enrique López Fernández e D. José Argul Folgueiras realizaron un importante labor de catalogación destes xacementos fonsagradinos, un traballo que viu a luz no libro Fonsagrada y su concejo publicado no ano 1986. Nesta interesante publicación achamos entre os castros estudados o do Castelón de Castañoso.

O Castelón é un castro situado nun abrupto esporón conformado polo rego do Val do Barreiro e o río das Covas. A presenza de minas para a extracción de ouro nas inmediacións do asentamento castrexo, como son as Covas de Teixeira ou as explotacións a ceo aberto da Chaila de Santiago, indícannos que se trata dun castro mineiro.

As defensas naturais do Castelón convertíano nun castro inexpugnable. Estas defensas foron reforzadas mediante profundos foxos, picados na rocha, e mais un torreón ou baluarte defensivo á entrada do poboado. Para chegarmos onda o castro hai que pasar pola “calle dos mouros”, un estreito camiño na dorsal do esporón cunha profunda caída a ambos lados.

O escarpado do terreo, o feito de que non houbese zonas habitadas nas cercanías do castro e a propia natureza, que pechou o monte impedindo durante moito tempo a chegada até o Castelón, propiciou a conservación de numerosos muros das edificacións do castro. Entre estas edificacións cómpre destacar a relevante presenza dunha sauna castrexa. Este importantísimo achado débese aos mencionados D. Enrique López e D. José Argul e aparece recollido xa no citado libro Fonsagrada y su concejo .

As saunas castrexas, tamén coñecidas como pedras formosas ou monumentos con forno, son edificacións monumentais claramente diferenciadas das demais construcións castrexas. Trátase de edificios con planta rectangular, distribuídos en tres salas: a antecámara, a cámara de vaporización e unha cabeceira en forma de ábside onde se atopaba o forno ou fonte de calor. Este tipo de edificacións estaban cubertas a dúas augas por aproximación de fiadas de pedra que conformaban unha falsa bóveda.

Sábese que no territorio ocupado pola cultura castrexa ( norte de Portugal, Galiza e Asturias) só se coñecen 16 monumentos con forno. Destes monumentos en Galiza consérvanse o da Punta dos Prados en Ortigueira; a do castro de Borneiro en Cabana de Bergantiños e, para algúns, tamén a de Augas Santas en Allariz. Polo tanto, a sauna castrexa do Castelón de Castañoso sería a terceira ou cuarta das coñecidas até o momento no territorio galego.

Dende que hai aproximadamente tres anos se rozaron e se abriron de novo os vellos camiños que levan ao Castelón, a súa sauna foi visitada por varios arqueólogos como é o caso de Ángel Villa Valdés, arqueólogo asturiano de recoñecido prestixio e estudoso das saunas castrexas, quen nas Xornadas de Arqueoloxía organizadas en Xinzo pola Universidade de Vigo fala, entre outras , da sauna de Castañoso. (Na seguinte ligazón pode verse o vídeo do seu relatorio: http://tv.uvigo.es/video/42110 )

Comparada coas saunas asturianas e coas outras saunas galegas, a de Castañoso goza dun excepcional estado de conservación, mantendo en pé aproximadamente a metade da falsa bóveda. Esta apóiase sobre unha soa pedra, que de ser movida por un animal, unha persoa ou pola acción da chuvia ou da neve, provocaría que a mellor conservada das saunas castrexas sufrise graves e irreversibles desperfectos.

Por iso, as asociacións LugoPatrimonio e MariñaPatrimonio facemos un chamamento á Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galiza para que poñan en marcha unha intervención de urxencia e adopten todas as medidas necesarias co fin de impedir que este Ben que integra o Patrimonio arqueolóxico de Galiza non se deteriore máis e non acabe desaparecendo.

Ligazón fotos: https://picasaweb.google.com/mr.patrimonio/SAUNACASTREXAFONSAGRADA