Abrigo de Pena Grande

 O Abrigo de Pena Grande (Santaballa, Vilalba - Lugo), un dos xacementos paleolíticos máis importantes de Galicia, está sendo utilizado como zona de escalada. Esta actividade, e especialmente as que se realizan na base da pena, poden provocar alteracións no xacemento e nos perfís arqueolóxicos. Así mesmo, o magnesio utilizado nas escaladas podería estar alterando a composicion quimica do nivel arqueolóxico. Ademais, a roza da vexetación na zona arqueolóxica posiblemente non conte coas preceptivas autorizacións.
Mariña Patrimonio vén de poñer en coñecemento da Dirección Xeral do Patrimonio Cultural estes feitos.

Foto: Turismo Vilalba

E logo ti de onde vés sendo? Galicia Nomeada: toponimia colaborativa

 Continuamos co ciclo de conferencias online, que iniciamos o pasado mes de maio, organizando con Álvaro Crego unha charla sobre a nosa toponimia.
“E logo ti de onde vés sendo? Galicia Nomeada: toponimia colaborativa” é o suxestivo título da charla que se poderá seguir na nosa canle de Facebook o vindeiro xoves 20 de agosto a partir das 19.30h.
Álvaro Crego, colaborador do proxecto Galicia Nomeada, unha iniciativa da Real Academia Galega para documentar a enorme riqueza toponímica de Galicia, adianta que o seu relatorio centrarase na importancia de preservar un patrimonio cultural único no mundo: a riqueza toponímica da nosa terra e dos nosos mares. Tamén se falará sobre os factores que motivaron esta enorme riqueza e explicarase a mecánica para a recollida dos topónimos a través da aplicación da RAG, Galicia Nomeada.

O patrimonio cultural da Galiza, estado da cuestión

Mariña Patrimonio organiza na súa canle de Facebook unha charla para o vindeiro venres, 31 de xullo. A charla, “O patrimonio cultural da Galiza, estado da cuestión”, correrá a cargo do recoñecido arqueólogo Felipe-Senén López e dará comezo ás 19:30. Sobre o contido da mesma, o seu autor adiántanos o que segue:

“A CULTURA é o que o ser humano cultiva pra resolver situacións, acudindo a tradicións, innovacións, ciencia e tamén a relacións con outros. Hoxe da cultura cousifícase en postureos, supermercadeos e novas liturxias.

Somos o que facemos ou desfacemos e compre unha revisión da interpretación dese legado dende a óptica humanista e baixo un principio base “nunca á explotación dun ser humano por outro ser humano”. Aprender do legado histórico como recurso identitario e atractivo turístico, aporte particular á universalidade.

Pasearemos pola interacción que supón a cultura, a simbiose das artes. Patrimonio ideolóxico ou inmaterial, inmoble e moble, o estado actual en relación con países que consideramos modélicos. Por exemplo o “celtismo” irlandés ou escocés, o “charmais” da Provenza...A potenciación dos centros de recepción de visitantes. Continentes arquitetónicos que implican canto pode necesitar o visitante antes de internarse no patrimonio: servicios, gastronomía, información, marchandaise, interpretación do monumento e museo, entrada e saída...en relación con isto véxase o estado da cuestión noo Tegra, Fisterra, na Torre de Hércules, Teixido, as catedrais...a improvisación, o chiringuitismo...ama de cría de problemas minifundistas e da aculturación, namentres as tradicións se botellonizan, véxase os caneiros, o Naseiro, o Berro Seco, a subida ao Tegra...”

DEZ CASOS QUE EXIMPLIFICAN O DESLEIXO DA XUNTA CO PATRIMONIO CULTURAL NO NORTE DA PROVINCIA DE LUGO

ADEGA e Mariña Patrimonio lamentan que a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural siga sen retirar do visor de aproveitamentos forestais da Xunta os datos errados da xeolocalización do patrimonio cultural, facéndoa pasar como información oficial e fiable.

A Mariña, 2 de xuño de 2020.- O pasado 15 de maio, ADEGA e Mariña Patrimonio alertaban ás Consellerías de Medio Ambiente, Medio Rural e Cultura que a actualización da información xeográfica do patrimonio cultural vertida no visor de aproveitamentos forestais da Xunta de Galiza, adoecía dun número considerable de erros de xeolocalización de xacementos arqueolóxicos. Vinte días despois da denuncia, a Consellaría de Cultura segue sen contestar e sen explicar de que forma vai proceder para reparar os erros detectados, e se vai facer unha revisión profunda e completa da actualización dos datos de xeolocalización do patrimonio cultural de Galiza no visor de aproveitamentos forestais, tal e como lle foi requirido por ADEGA e Mariña Patrimonio. Este organismo é o único que fica por contestar á reclama de ADEGA e Mariña Patrimonio, xa que ambos colectivos xa recibiron notificación da Consellaría de Medio Rural e da Consellaría de Medio Ambiente, a través do Instituto de Estudos do Territorio, na que non desmenten a existencia de erros e descargan toda responsabilidade na Consellaría de Cultura, nomeadamente, na Dirección Xeral de Patrimonio Cultural.

Porén, malia que a Xunta é plenamente consciente dos graves erros, tanto na delimitación coma na xeolocalización de numerosos xacementos arqueolóxicos, continúa recomendando o emprego do visor telemático, como ferramenta para avaliar se cómpre ou non solicitar autorización á hora de realizar traballos forestais en zonas potencialmente protexidas. A última ocasión tivo lugar coa publicación do decreto 73/2020, do 24 de abril, da Consellaría de Medio Rural, co cal a Xunta pretende axilizar e simplificar a execución de máis de 100.000 aproveitamentos forestais ao ano en montes de xestión privada, e que entrará en vigor o vindeiro 9 de xuño.

ADEGA e Mariña Patrimonio urxen de novo á Consellaría de Cultura a corrixir canto antes os erros do visor e a retiralo cautelarmente, ou cando menos, que se advirta claramente aos usuarios que, debido ás eivas detectadas, esa ferramenta non é fiable nin recomendable como información validada. Esta información que se fai pasar como oficial, ademais de poñer en risco xacementos arqueolóxicos catalogados e protexidos, pode provocar que os propietarios forestais se enfronten a elevadas sancións por danos contra o patrimonio cultural.

10 casos destacados no Norte da provincia de Lugo

Tras unha nova revisión dos datos xeográficos contidos no visor de aproveitamentos forestais, ADEGA e Mariña Patrimonio realizaron unha escolma de 10 erros de xeolocalización do patrimonio cultural na zona Norte da provincia de Lugo, entre os múltiples detectados no visor, para mostrar a pouca fiabilidade dos datos que recolle esta publicación oficial da Xunta de Galicia:

1. Castro de Quenllas do Forno (Guitiriz): o visor só marca como zona protexida 1/3 do 

xacemento.

2. Castro O Curveiro-Nois (Foz): A maior parte do xacemento quedou fóra da delimitación deste castro costeiro.

3.  Castro de Meirengos (Ribadeo): Das 4 hectáreas que ocupa este xacemento, só se sinala como superficie protexida 0,5 Ha.

4.  Castro da Vela (Xove): A Xunta reduce a zona protexida deste castro de 6Ha a 0,45Ha no visor de aproveitamentos forestais.

5.  Castro Castelo (Xove): Neste caso, o erro consiste en darlle máis superficie ao castro da que ten. De 1Ha pasaría a sinalarse erroneamente unha superficie protexida de 8,5 Ha.

6.  Mina romana de ouro da Espiñeira (Foz): A extensión que ocupa esta antiga mina romana de 45 Ha é reducida pola Xunta a 2 Ha no visor de aproveitamentos forestais.

7.  Castro da Forca (Viveiro): Mentres que a superifice real do xacemento é de 0,36 Ha, a Xunta dá por válida unha delimitación que amplía esta superficie a 4 Ha.

8.  Mámoa de Tras As Airas (Fonsagrada): A Xunta localiza esta mámoa nunha ladeira de forte pendente, a 1 quilómetro de distancia de onde realmente está situada. Ademais nesta zona, fican 2 mámoas por catalogar e, por tanto, quedan desprotexidas.

9.  Arquela da Pruída (Fonsagrada): A Xunta despraza esta mámoa 123 m da súa localización real.

10.  Antiga capela e cemiterio de Santo Estevo do Ermo (Barreiros): A Xunta sitúa esta antiga igrexa no aparcadoiro da nova capela, a 120 m da súa correcta xeolocalización.

Asemade, ADEGA e Mariña Patrimonio fan un chamamento ás persoas e asociacións preocupadas e interesadas polo patrimonio cultural de Galiza para que revisen e denuncien calquera erro de xeolocalización ou delimitación que detecten no visor de aproveitamentos forestais para evitar, no posible, a destrución irreparable do patrimonio protexido.

OS MISTERIOSOS ESPELLOS DA TRADICIÓN. Conexións entre Historia e imaxinario na tradición oral galega.

O vindeiro día 28 presentaremos na canle de Facebook de Mariña Patrimonio un relatorio de Manuel Gago. Esperámosvos!

A XUNTA PON EN PERIGO NUMEROSOS XACEMENTOS ARQUEOLÓXICOS AO PUBLICAR INFORMACIÓN ERRADA SOBRE A SÚA DELIMITACIÓN XEOGRÁFICA

No pasado mes de abril, a Consellaría de Medio Ambiente, Territorio e Vivenda, a través do Instituto de Estudos do Territorio, en colaboración coa Consellaría de Medio Rural e a Consellaría de Cultura e Turismo, actualizaba o visor de aproveitamentos forestais da Xunta. Un dos principais obxectivos desta tarefa, que implicou un investimento de 1.100.000 euros, era o de actualizar a información xeográfica relativa ao Patrimonio Cultural de Galiza, é dicir, revisar e mellorar a xeolocalización e delimitación dos BIC e doutros elementos do inventario do patrimonio cultural, como castros, mámoas ou petróglifos, para poñela a disposición de calquera usuario a través do visor xeográfico da Xunta na rede. A información contida neste visor ten carácter oficial, polo que unha correcta actualización da mesma facilitaría aos propietarios forestais a consulta sobre a existencia de elementos patrimoniais naqueles predios nos que se dispoña a realizar algún labor forestal, así como os trámites de autorización.

Sen embargo, malia que as intencións eran boas, ADEGA e Mariña Patrimonio detectaron que os límites marcados dun considerable número de xacementos arqueolóxicos non se corresponden cos seus límites xeográficos reais, poñendo en risco esas zonas arqueolóxicas que deberan estar protexidas. Os erros detectados, malia non ser xeneralizados, afectan a unha considerable parte do territorio galego e resulta especialmente rechamante que os límites de xacementos situados en concellos onde está aprobado o Plan Xeral de Ordenación Municipal non coincidan coa delimitación contemplada no catálogo de xacementos delimitados dos PXOM. Un exemplo ilustrativo deste feito é o caso do concello de Ribadeo onde, dos oito castros catalogados no seu PXOM, sete están mal delimitados no visor. Outro caso significativo é o do Castro do Coto da Vela do concello de Xove que, segundo o visor xeográfico da Xunta, conta cunha superficie de 0,45 hectáreas, cando en realidade ocupa unha extensión de 6 hectáreas, deixando 5,55 hectáreas do castro sen protección.

Por tanto, ADEGA e Mariña Patrimonio veñen de solicitar á Consellaría de Medio Ambiente que retire de toda circulación pública, tamén do visor de aproveitamentos forestais da Xunta, a información xeográfica presuntamente “actualizada” do Patrimonio Cultural de Galiza, mentres a Consellaría de Cultura non faga unha profunda e completa revisión desa información e non repare os erros de delimitación e xeolocalización atopados. Así mesmo, requirimos tamén á Consellaría de Medio Rural que non outorgue autorizacións para cortas ou plantacións forestais naqueles predios nos que non estea garantida a protección e a correcta delimitación de xacementos e doutros elementos patrimoniais. Doutro xeito, tanto a Consellaría de Medio Rural como a de Cultura poderían estar favorecendo a destrución de xacementos arqueolóxicos catalogados e protexidos e que os propietarios forestais se enfronten a elevadas sancións. Podería darse o paradoxo de que os propietarios de monte que consulten o visor de aproveitamentos forestais da Xunta para determinar a presenza dalgún xacemento arqueolóxico nas súas fincas acaben sendo sancionados por infraccións en materia de protección patrimonial ao afectar algún xacemento mal delimitado pola Xunta. Mentres non se realice a revisión da actualización dos datos dos límites xeográficos dos elementos patrimoniais do país, deberían prevalecer os que figuran nos Plans Xerais de Ordenación municipal ou no Plan Básico Autonómico.

VISITA DE MARIÑA PATRIMONIO Á EXPOSICIÓN “GALICIA, UN RELATO NO MUNDO”.

O motivo fundamental da excursión realizada o pasado sábado 29 era visitar a exposición Galicia, un relato no mundo, que permanece aberta desde o pasado mes de novembro no Museo Centro Gaiás, da Cidade da Cultura de Compostela. 

Sentímonos privilexiados e profundamente agradecidos a Manuel Gago, Comisario da exposición, que tivo a deferencia de guiarnos -malia as moitas dificultades de axenda das que somos sabedores- e amosarnos un punto de vista tan persoal ao percorrido. Unha exposición das grandes, das que deixan pegada, tanto pola súa dimensión como, sobre todo, polo seu novidoso enfoque, que permite achegarnos á nosa realidade histórica con outras perspectivas ata agora moi pouco observadas, ademais de polo seu formato innovador e atractivo. Sen dúbida, esta visión da nosa identidade como pobo abre un camiño que merece ser explorado porque enriquece e refresca a visión que tivemos ata agora da nosa historia e porque contribúe a insuflar de orgullo a nosa feble autoestima colectiva.

É unha exposición extensa, que cómpre visitar sen présa e, se é posible, facelo en varias veces . Se non o é, adicarlle o día enteiro fai falla e paga a pena. No noso caso, completamos unha primeira visita e, quen máis quen menos, manifestou a súa clara determinación de volver achegarse á capital de Galicia para completala antes do peche das súas portas, o próximo 12 de abril.

A nosa excursión, tiña unha segunda parte, na que tamén Gago nos acompañou e guiou pola periferia compostelá. Despois dun agradable xantar de grupo no tamén periférico mesón O Almacén, moi recomendable para comer carne e comprar interesantes produtos gourmet, visitamos o petróglifo do Castriño de Conxo, que permanece vixiante na marxe dereita do val do Sar, unha das xoias da arte rupestre galega, con representación de armas e outros motivos singulares, aínda que de difícil interpretación. 

Por último, e antes de emprender a viaxe de volta, na outra ribeira do val, puidemos achegarnos aos restos do Castelo de Rocha Forte, ou como o cualificou Gago, o “Sant’Angelo” do Arcebispado de Santiago, pola súa función como refuxio defensivo da curia compostelá en época medieval, en tempos nos que afloraban os conflitos entre o arcebispo e a burguesía compostelá. Asi mesmo, serviu como punto de control fiscal da entrada principal a Compostela desde a costa atlántica. Foi destruído no ano 1467 tras un ataque masivo do exército irmandiño, como pode apreciarse nos numerosos proxectís de pedra que conserva no seu recinto.

 

Santo Estevo do Ermo: unha xeografía mítica e sagrada

 O pasado 14 de febreiro, no Salón de Actos do Centro Social San Cosme de Barreiros, o antropólogo Rafa Quintía pronunciou perante un nutrido grupo de persoas unha interesante e moi amena conferencia sobre Santo Estevo do Ermo. Un lugar único, que paga a pena coñecer.

A conferencia “Santo Estevo do Ermo: unha xeografía mítica e sagrada”, organizada pola Asociación Cultural Irmandade Santo Estevo e Mariña Patrimonio, contou coa colaboración do Concello de Barreiros e maila Área de Cultura da Deputación de Lugo. 

 

VISITA DE MARIÑA PATRIMONIO Á EXPOSICIÓN “GALICIA, UN RELATO NO MUNDO”.

Mariña Patrimonio organiza unha viaxe cultural a Santiago de Compostela para o próximo 29 de febreiro (sábado). A xornada comezará pola mañá cunha visita, na Cidade da Cultura, á exposición Galicia, un relato no mundo. Esta visita será guiada polo comisario de dita exposición, Manuel Gago, quen tamén fará de guía nas visitas que terán lugar pola tarde ao castelo da Rocha Forte e mais ao petróglifo de Conxo.

HORARIO: MAÑÁ: 9h - 14h

TARDE: 16h – 19h

PREZO: SOCIOS: BUS: 15€; XANTAR: 15€. Total: 30€

NON SOCIOS: 10€; BUS: 15€; XANTAR: 15€. Total: 40€

As persoas interesadas en participar nesta actividade teñen de prazo para anotarse até o día 20 de febreiro. Deberán facelo no correo electrónico mr.patrimonio@gmail.com, no que indicarán nome, se é socia/o ou non, teléfono de contacto e lugar de residencia. As prazas son limitadas.

O luns 24 de febreiro comunicarémoslles ás persoas anotadas os horarios do bus e mailo número de conta para efectuar o ingreso correspondente.

Santo Estevo do Ermo. Unha xeografía mítica e sagrada

A Asociación Cultural Irmandade Santo Estevo de Barreiros e Mariña Patrimonio, en colaboración co Concello de Barreiros e a Área de Cultura da Deputación de Lugo, organizamos para o próximo 14 de febreiro a conferencia “Santo Estevo do Ermo. Unha xeografía mítica e sagrada”. A conferencia, que será impartida polo antropólogo Rafa Quintía, terá lugar ás 20.00h no Centro Social San Cosme de Barreiros.